Historia neurofeedbacku

Hans Berger

W 1924 roku niemiecki psychiatra Hans Berger po raz pierwszy podłączył kilka elektrod (małych okrągłych dysków metalowych) do skóry głowy pacjenta i tak wykrył prąd za pomocą galwanometru balistycznego. W latach 1929–1938 Berger opublikował 14 raportów na temat swoich badań nad EEG, a duża część współczesnej wiedzy na ten temat, szczególnie odnośnie średnich częstotliwości, wynika z jego badań. W 1932 roku zastosowano analizę Fouriera do zapisów EEG i tak powstały badania tego, co później nazwano QEEG (quality EEG, jakościowym EEG).

Joe Kamiya

Dr Joe Kamiya spopularyzował neurofeedback w latach 60. XX wieku, kiedy artykuł o eksperymentach z falą mózgową alfa, które prowadził, został opublikowany w Psychology Today, w 1968 roku. Eksperyment Kamiyi składał się z dwóch części. W pierwszej części poproszono badanego o zamknięcie oczu, a kiedy zabrzmiał ton, badany miał powiedzieć, czy myśli, że jest w fazie alfa. Następnie informowano go, czy miał rację, czy nie. Feedback leżał więc po stronie trenowanego, nie zaś sprzętu. Początkowo badani uzyskiwali średnio około pięćdziesiąt procent poprawności, ale niektórzy rozwijali zadziwiającą zdolność lepszego rozróżniania swoich stanów. W drugiej części badanych poproszono o przejście w stan alfa, gdy dzwonek zadzwonił jeden raz, zaś o wyjście ze stanu, gdy dzwonek zadzwonił dwa razy. Po raz kolejny niektórzy pacjenci mogli wejść w stan alfa na polecenie. Stany alfa były związane z relaksacją, a trening alfa wykazywał zdolność łagodzenia stresu.

Alyce i Elmer Green

W tym samym czasie, a nawet nieco wcześniej, jeszcze w latach 1950-tych ogromną ilość badań i eksperymentów z EEG wykonał dr Elmer Green (1917 - 2017) wraz ze swą żoną Alyce Green. U samych początków eksplorowania neurofeedbacku przez Greenów leżała ta sama motywacja, która dziś przyświeca działaniom Fundacji 108: fascynacja mózgiem i świadomością oraz ich wzajemnymi relacjami. Dzięki neurofeedbackowi możliwe okazało się identyfikowanie jednoczącego działania funkcji mózgu, prowadzące do przeniesienia treści nieświadomych do świadomości, co z kolei prowadziło do samoregulacji i panowania nad sobą.

Green’owie jako pierwsi zastosowali biofeedback w szeregu zaburzeń medycznych, stając się tym samym pomysłodawcami klinicznego biofeedbacku. Odkryli oni na przykład, że rozgrzewanie dłoni poprzez sprzężenie zwrotne temperatury skóry skutecznie leczy niektóre typy migrenowych bóli głowy. Opracowali również bardzo skuteczny protokół biofeedbacku dla nadciśnienia. Zrozumieli biofeedback ze znacznie szerszej perspektywy, niż z poziomu samej fizjologii. Na długo przed podjęciem szerszych badań nad biofeedbackiem wiedzieli, że dobrowolna kontrola fizjologii odbywa się poprzez regulację umysłu i że wyciszenie umysłu otwiera drzwi do wzrostu transpersonalnego.

Około 1970 roku Elmer Green i jego koledzy badali w Menninger hinduskiego jogina, Swamiego Ramę, mierząc jego zdolność do dobrowolnego kontrolowania procesów cielesnych, takich jak bicie serca, ciśnienie krwi i temperatura ciała, które zwykle uważa się za niepodlegające kontroli. Swami Rama był w stanie z własnej woli zmieniać wiele z tych parametrów.

Film o doktorze Green i jego żonie:

James Hardt

Podobne – szerzej zakrojone – badania nad joginami i medytującymi mnichami oraz sportowcami, którzy osiągają wybitne wyniki przeprowadził dr James Hardt, kanadyjski psycholog i założyciel Biocybernaut Institute, uczeń dr’a Joe Kamiya. Od ponad 40 lat dr Hardt studiuje elektrofizjologiczne podstawy stanów duchowych zwanych peak experiences. Kilka razy podróżował także do Indii, aby studiować zaawansowanych joginów. Badał też mistrzów Zen oraz chrześcijańską modlitwę i kontemplację. Dr Hardt interesuje się również aplikacją rzeczywistości wirtualnej, skoncentrowanej na mózgu.

Barry Sterman

W latach 70’tych klinicznym potencjałem neurofeedbacku interesował się także Barry Sterman. Jednak przez wiele lat sprzęt do EEG był bardzo złożony, duży i znajdował się w uniwersyteckich laboratoriach badawczych. Utrudniało to swobodne reakcje pacjentom oraz kosztowało miliony w sprzęcie i wymagało dużej ilości obsługi.

Dopiero technologia gier wideo wprowadzonych na większą skalę do neurofeedbacku pozwoliła na prowadzenie treningów koncentracji (fal beta 2 i tzw. smr’ów) interesujących dla badanych.

John Lennon
i Yoko Ono

Neurofeedbackiem interesowali się także pionierzy zmian tzw. rewolucji pokojowej lat 60’ John Lennon i Yoko Ono. Zademonstrowali oni, w jaki sposób Neurofeedback oparty na falach alfa może być wykorzystany do odtwarzania „muzyki” w amerykańskim talk-show.

Lata 80.

Jednak, wobec braku skalowalnego komercyjnego modelu marketingowego i stosunkowo drogiej technologii, a także z powodów paradygmatycznych (niewygodne wyniki), neurofeedback został zmarginalizowany na uczelniach na początku lat 80. XX wieku. Natomiast zaczął być intensywnie badany i wykorzystywany przez służby specjalne i wojsko, szczególnie w Rosji.

Czasy obecne

Obecnie w wielu miastach, w większości cywilizowanych krajów na świecie ogromną popularnością cieszy się podstawowy neurofeedback, w ramach którego dąży się wyłącznie do zwiększenia fal beta 2 lub tak zwanych SMR’ów, wspomagających funkcje skupienia, sprawne liczenie, motywację do działania. Trenowani mają wykonać określone zadania w ramach prostych gier komputerowych.

Natomiast treningi innych fal – takich, jak alfa czy theta, które dają możliwość większej relaksacji, spojrzenia z szerszej perspektywy, uzdrowienia traum, świadomego śnienia czy doświadczania poszerzonych stanów świadomości – prowadzone są przez nielicznych pionierów terapeutycznych, którzy świadczą usługi kliniczne w niezależnych, stworzonych przez siebie, ośrodkach.

Zapisz się na trening